Biuletyn Miejski

Biuletyn Miejski

Inskrypcje w farze (cz. 2)

Z CYKLU: Okiem Społecznego Opiekuna Zabytków

W poprzednim odcinku omówiliśmy część epigrafów, łacińskich inskrypcji pomieszczonych w poznańskiej farze. Tym razem opowiemy o kolejnych, dotyczących m.in. prawej, czyli zachodniej nawy bocznej barokowej bazyliki.

Widok na farę z Góry Przemysława w 1930 r. Autor zdjęcia: Roman Stefan Ulatowski. Właściciel: Miejski Konserwator Zabytków. Źródło: cyryl.poznan.pl
Widok na farę z Góry Przemysława w 1930 r. Autor zdjęcia: Roman Stefan Ulatowski. Właściciel: Miejski Konserwator Zabytków. Źródło: cyryl.poznan.pl

Nawę zachodnią monumentalnej świątyni zamyka kaplica pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. To wezwanie kaplicy jest jednocześnie patronatem parafii (obok św. Marii Magdaleny i św. Stanisława Biskupa) i samego kościoła (obok św. Marii Magdaleny). Sam obraz w kaplicy, wyobrażający Patronkę jest stosunkowo nowy, bo pochodzi z 1952 roku, a 9 lat później został koronowany.

Epigraf towarzyszący tej kaplicy brzmi "Deiparae Virgini" ("Bogurodzicy dziewicy"). Powyżej obrazu, nad wyobrażeniem Serca Matki Bożej znajduje się werset z Ewangelii wg św. Łukasza: "Beatam me dicent omnes generationes" ("błogosławioną mię zwać będą wszystkie narody", Łk 1,48). W kaplicy znajdują się trzy pomniki. Przy jednym z nich, wyobrażającym Kacpra Drużbickiego znajduje się też obraz z wizerunkiem tej postaci, obok którego umieszczono napis: "Amo Iesum amore Mariae, amo Mariam amore Iesu ("Miłuję Jezusa miłością Maryi, miłuję Maryję miłością Jezusa.").

Obok opisanej kaplicy znajduje się ganek. Umieszczony w nim epigraf brzmi: "Piorum regum patronis" ("patronom pobożnych królów"). Niegdyś prowadziło tędy przejście do jezuickiego skarbca. Jego ślad widzimy w postaci relikwiarza przy przejściu do obecnej kaplicy Wieczystej Adoracji. Przy relikwiarzu umieszczono fragment psalmu: "Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius" ("Droga przed oblicznością Pańską [jest] śmierć świętych jego", Ps 116,15).

Cofając się wzdłuż nawy zachodniej, w kierunku wyjścia, mijamy wielki ołtarz transeptu. Poświęcony jest św. Stanisławowi Kostce. Na malowidle postać patrona przyjmuje komunię z rąk anioła. Inskrypcja w kartuszu nad ołtarzem jest prosta: "Sancto Stanislao Kostka" (Świętemu Stanisławowi Kostce"). Warto obejrzeć umieszczony w dolnej części ołtarza obraz z ok. 1740 r., przedstawiający św. Barbarę. Po lewej stronie obrazu widać panoramę Poznania, ujętego murami miejskimi.

Kaplica św. Józefa opatrzona jest epigramem w brzmieniu "Nutritio Christi" ("Żywicielowi Chrystusa"). W ołtarzu znajduje się programowo zasadny obraz przedstawiający wyobrażenie św. Rodziny z inskrypcją, odnoszoną do patrona kaplicy: "Qui custos domini sui glorificabitur" ("który jest opiekunem Pana, będzie wychwalany"). Św. Józef widoczny jest też na malowidle sklepienia z napisem: "Ite ad Joseph" ("Idźcie do Józefa", Rdz 41,55). Najdłuższa inskrypcja znajduje się "w rękach" putta po boku ołtarza: "Ergo quasi vitis fructificavi suavitatem odoris et flores mei fructus honoris et honestatis" ("Rozkrzewiła się wspaniale jak winny krzew, a kwiaty moje wydały owoc szlachetny i bogaty", Syr 24,17).

Kolejna kaplica otwarta epigramem "Angelorum principi" ("Księciu aniołów") nosi wezwanie św. Michała Archanioła, a patrony wyobrażony jest w obrazie ołtarzowym jako zwycięzca szatana. Figurom aniołów w tym ołtarzu przyszło trzymać fragment ze starotestamentowej Księgi Daniela: "Michael princeps magnus stat pro filiis populi" ("Michael, książę wielkie, który stoi za synmi ludu twego", Dn 12,1).

Sporo inskrypcji łacińskich pomieszczono w kaplicy św. Alojzego. Konstytuuje ją wezwanie, widoczne w epigrafie: "Angelico iuvenii" ("Młodzieńcowi anielskiemu"), odnoszące się do hagiografii patrona kaplicy, św. Alojzego Gonzagi, jednego z najmłodszych kanonizowanych jezuitów. Jedynym odwołaniem do Pisma Świętego jest umieszczony ponad ołtarzem napis, werset z Księgi Jeremiasza: "Reliqui domum meam reliqui haereditatem" ("Opuściłem dom mój, ostawiłem dziedzictwo moje", Jr 12,7). Ten fragment starotestamentowy znów jest aluzją do życiorysu świętego. Bardziej dosłowne odwołania do hagiografii "dźwigają" figury aniołów. Są to napisy: "Aloysius Gon Ferdinandi principis patris marchionis Castilionis stiverorum primogenito avitae ditionis haeres et dominus amore Christi Rudolpho fratri 2do genito principi marchione cedo renuntio" ("ja, Alojzy Gonzaga, syn najznakomitszego ojca Ferdynanda, margrabiego Kastylii, oznajmiam, że jaki pierworodny dziedzic i pan otrzymanej od przodków władzy, z miłości do Chrystusa oddaję ją bratu Rudolfowi, który narodził się jako drugi").

Drugi napis brzmi: "Regulae Societatis Iesu summarium constitutionum" ("Reguły Towarzystwa Jezusowego, zbiór zasad"). Po tej obfitości inskrypcyjnej czeka nas ostatnia kaplica, będąca w istocie pierwszą (od wejścia szacując) kaplicą w nawie zachodniej. Ma ona proste wezwanie: "Principum miraculo" ("cudowi książąt"). Jest to kaplica św. Franciszka Borgiasza.

W farze znajdują się jeszcze co najmniej dwie inskrypcje. W krypcie, przy wejściu do podziemi znajduje się tablica, pochodząca podobno z dawnej kolegiaty, z wyobrażeniem św. Marii Magdaleny. Wizerunkowi towarzyszy napis "In Christo Pax" ("Pokój w Chrystusie"). Druga znajduje się na przechowywanym w skarbcu farnym zabytku ruchomym - barokowej monstrancji, stworzonej w 1732 r. przez złotnika Marcina Endemanna. Na umieszczonej na monstrancji scenie przedstawiającej Ostatnią Wieczerzę i umieszczonej znajduje się postać Chrystusa, wypowiadającego słowa: "hoc est corpus meum" ("to jest ciało moje").

Adam Suwart

  • Tłumaczenia wersetów biblijnych pochodzą z Biblii ks. Jakuba Wujka, rektora poznańskiego Kolegium Jezuickiego. Tłumaczenie wersetu z Mądrości Syracha za: "Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu" w przekładzie z języków oryginalnych, red. ks. Michał pater, ks. Marian Wolniewicz, (Poznań, 2004).

© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2019