Pomysłodawcą wspólnego posiedzenia i prezentacji raportu dla radnych był przewodniczący Rady Miasta Grzegorz Ganowicz, który z tym dokumentem zapoznał się podczas zjazdu Związku Miast Polskich w Gdyni. Przewodniczący RMP podkreślał, że opracowany materiał może być podstawą do dyskusji i planowania działań w wielu dziedzinach. Przewodniczący Komisji Oświaty i Wychowania Marek Sternalski dodał, że temat raportu, który jako bardzo istotne dla przyszłości samorządów wskazuje zmiany demograficzne jest aktualny w kontekście przyjętej niedawno przez Radę Miasta uchwały kierunkowej dotyczącej polityki oświatowej wobec wyzwań demograficzny. W uchwale wskazuje się także na aspekty planowania przestrzennego.
Ryszard Grobelny rozpoczynając prezentację wskazał na jej trzy podstawowe części odnoszące się do perspektyw czasowych: podsumowanie 2025 roku, średniookresowy horyzont czasowy do 2029 roku (do końca obecnej kadencji samorządów), horyzont długookresowy do roku 2040.
Rok 2025 był czasem nadziei na odzyskanie rangi samorządności po okresie deprecjacji i rozchwiania. Upłynął on pod znakiem poszukiwania spokoju po latach niestabilności legislacyjnej i finansowej. W tym roku wiele samorządów przyjęło plany ogólne, wiele miejsca poświęcano także kwestiom bezpieczeństwa w związku z sytuacją międzynarodową. Główną osią raportu jest jednak teza, że "Demografia zmienia wszystko - a większość miast jeszcze nie podjęła decyzji.". Zmiany demograficzne wpływają na finanse, edukację, rynek pracy, mieszkalnictwo, usługi komunalne. Podstawową przyczyną zmian demograficznych jest spadek liczby urodzeń, obecnie żadne z miast nie osiąga wskaźnika zastępowalności pokoleń. Ta tendencja będzie się pogłębiać. Konsekwencją jest m.in. wzrost liczby seniorów jako dominującej grupy w strukturze ludności. Konsekwencją jest presja na rozwój określonych usług zdrowotnych, adaptację przestrzeni oraz spadek wpływów podatkowych przy wzroście kosztów infrastruktury. Demografia ma ogromny wpływ na edukację. Samorządowe placówki oświatowe borykają się z mniejszą liczbą uczniów, ale także nauczycieli (wielu z nich zbliża się do wieku emerytalnego lub już go osiągnęło). Ryszard Grobelny podkreślał, że o ewentualnych likwidacjach placówek oświatowych powinno się tak naprawdę rozmawiać z rodzicami, którzy dopiero za kilka lat poślą swoje dzieci do szkoły. To pozwoliłoby na racjonalne planowanie polityki oświatowej w perspektywie lat. Demografia wpływa również na usługi komunalne, transport, gdyż tę samą infrastrukturę utrzymywać musi mniejsza liczebnie populacja.
Zmiany wpływają na zróżnicowanie między miastami, które w najbliższym czasie pogłębi się. W przypadku Poznania od dawna widoczna jest tendencja zmniejszania liczby mieszkańców w mieście, a wzrostu populacji w gminach Powiatu Poznańskiego. Jednocześnie wielu mieszkańców podpoznańskich gmin korzysta z ofert Miasta Poznania, ale nie płaci tutaj podatków. Dlatego takie dziedziny jak edukacja powinny być wspólną ofertą kilku gmin. Ważny jest odpowiednie zaplanowanie sieci szkół i zarządzanie nią jako całością, a zmniejszanie konkurencji między samymi szkołami.
Zaprezentowana w raporcie perspektywa 2029 roku zapowiada pogłębienie się tych tendencji. Populacja miast skurczy się o co najmniej 1%, a wiek produkcyjny spadnie o 5%. Możemy mieć do czynienia z depresją urodzeniową, kiedy dzietność może spaść nawet poniżej 0,9. Spadek liczby dzieci w przedszkolach o 15-22% wymusi likwidację oddziałów, a z drugiej strony udział seniorów w populacji wielu miast przekroczy 40%. Kryzys dotknie także wiele innych dziedzin życia. Już teraz, w 2025 roku w 660 miastach nie oddano ani jednego mieszkania w budynkach wielorodzinnych. Liczba wydanych pozwoleń na budowę spadła drastycznie o ponad 32 tys. lokali (r/r). Brak inwestycji mieszkaniowych uniemożliwia zatrzymanie i przyciąganie specjalistów i młodych rodzin. Pojawiające się coraz częściej napięcia społeczne podsycane będą dyskusjami o likwidacji usług i podnoszeniu ich cen.
Ryszard Grobelny zwracał uwagę, że obecnie żadne miasto nie posiada strategii dostosowania swojej polityki do mniejszej liczby mieszkańców. Pewnym ratunkiem może być migracja z innych krajów. Muszą to być jednak młode osoby, najlepiej młode rodziny, specjaliści w poszukiwanych dziedzinach, którzy będą chcieli osiedlić się na stałe. To pomogłoby w wypełnieniu luki na rynku pracy, czy w szkołach. Dyrektor Biura ZMP podał przykład z historii Poznania, kiedy to sprowadzenie osadników z Bambergu uratowało nasze miasto przed poważnym kryzysem. Perspektywy sięgające dalszych lat zakładają postępowanie zarysowanych tendencji jeśli nie zostaną podjęte działania. Jest to jednak horyzont bardzo odległy i trudno przewidzieć, co się po drodze wydarzy.
Autorzy Raportu zwracają także uwagę na dwukadencyjność burmistrzów i prezydentów jako istotne zagrożenie dla samorządów, może ona bowiem promować populizm zamiast reform. W znacznym stopniu opóźni ona i spowolni podejmowanie decyzji dostosowawczych, a część miast może nawet podejmie działania niezgodne z ich stanem społeczno-ekonomicznym, co tylko pogłębi istniejące napięcia. Ryszard Grobelny dodał podczas prezentacji, że po wyborach samorządowych 2029 będzie między 60% a 70% nowych włodarzy w miastach i gminach.
W dyskusji radny Marek Sternalski podkreślał znaczenie edukacji specjalnej i mniejsze grupy w przedszkolach i szkołach, które powinny być standardem w obliczu demografii. Ważna jest przy tym wspólna polityka metropolitarna, aby razem rozwiązywać problemy. Z kolei migracja jest dla Poznania koniecznością. Radny Łukasz Mikuła podkreślał, że już teraz należy iść w kierunku większej integracji działań między Powiatem a Miastem, na wielu obszarach życia. Zdaniem Przemysława Alexandrowicza polityka migracyjna powinna polegać na sprowadzaniu osób z naszego kręgu kulturowego i religijnego. Inni radni nie podzielili tej opinii, a radny Adam Szabelski wskazał na pozytywne przykłady z historii Poznania integracji społeczności innych kultur i wyznań. Mówił też, że w kwestii placówek oświatowych należy iść w kierunku tworzenia zespołów przedszkolnych lub szkolno-przedszkolnych. Radna Dorota Bonk-Hammemeister dostrzegając wpływ demografii jednocześnie apelowała, aby nie likwidować szkół. Radny Wojciech Kręglewski mówił o potrzebie dokładnej analizy korelacji między Miastem a Powiem - w jakiej części metropolii ludzie mieszkają, a gdzie pracują czy uczą się, gdzie w jakim zakresie korzystają z infrastruktury komunikacyjnej, wodno-kanalizacyjnej, szkolnej. Radny Tomasz Wierzbicki zwracał uwagę na problem z realnym oszacowaniem ile osób rzeczywiście na co dzień mieszka w Poznaniu i korzysta z jego usług. Radna Sara Szynkowska vel Sęk sugerowała analizowanie w jakich obszarach miasta osiedlają się młode rodziny, a w jakich osoby bliższe wieku senioralnego, gdyż pozwoli to lepiej zaplanować lokalizację przedszkoli i miejsc dla seniorów.
Podsumowując dyskusję przewodniczący RMP Grzegorz Ganowicz zachęcał do zapoznania się z raportem, ponieważ zawiera on analizę wyzwań, przed którymi stoją samorządy, w tym Poznań. Są to pytania jak miasta mają zarządzać zasobami wobec zmian populacyjnych, jak w takiej sytuacji utrzymać jakość usług oświatowych, komunalnych, jak planować rozwój przestrzenny.
Wcześniej Ryszard Grobelny zapowiedział, że ZMP chciałby co roku tworzyć takie raporty, a od kolejnej edycji przygotowywać je w ściślejszej współpracy z samorządami wsłuchując się w ich doświadczenia, opinie i propozycje.
MM/WMP
Powyższa treść została przygotowana przez biuletyn/Wydawnictwo Miejskie Posnania
