Czy Poznań Mieszka I mógł olśnić Dobrawę?

Daina Kolbuszewska

Poznański  gród stał się ok. poł. X w. centralnym ośrodkiem piastowskiej władzy w nowo powstałym państwie.

Pierwszy, niewielki gród z drewnianą zabudową powstał w północnej części Ostrowa Tumskiego - miejscu świetnym zarówno ze względów komunikacyjnych, jak i strategicznych - najpóźniej na przełomie IX i X w. Mieszko I przebudował go ok. połowy X w. w potężny zespół obronny, który zdaniem części historyków stał się centralnym ośrodkiem piastowskiej władzy w nowo powstałym państwie.

...dawny królów Polskich zamek

Pierwotny gródek (o średnicy wewnętrznej ok. 40 m.) został wówczas znacznie powiększony na potrzeby księcia i jego dworu. W miejscu obecnego kościoła Najświętszej Marii Panny powstała kamienna, dwukondygnacyjna siedziba Mieszka - prawdopodobnie pierwsza monumentalna budowla w państwie Piastów. Odkrycie jej reliktów w 1999 r. przez prof. Hannę Kočkę-Krenz i jej zespół stało się sensacją archeologiczną.
Mieszko, zgodnie ze zwyczajem epoki, sprawował rządy podróżując między ważniejszymi grodami swojego państwa. Kiedy zatrzymywał się w Poznaniu miał do prywatnego użytku pokoje na piętrze palatium (ok.190 m2), na parterze natomiast reprezentacyjną salę (102 m2!), kancelarię - jak pozwalają sądzić dokonane tam znaleziska m.in. tłoków pieczętnych i bulli, oraz (zapewne) skarbczyk. Całość połączona była z ufundowaną (prawdopodobnie) przez Dobrawę kaplicą pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, która posiadała zarys krzyża łacińskiego.
Do palatium przylegała pracownia złotnicza, w której wykonywano kunsztowne ozdoby dla książęcej rodziny i sprzęty liturgiczne.

...biskupią godnością zaszczycony

Po poł. X w. do części książęcej dobudowano od wschodu drugi, nieco większy człon (tzw. katedralny). Wzniesiono w nim kamienne baptysterium, którego relikty zachowały się pod nawą główną obecnej katedry (nie wszyscy historycy uznają tę interpretację). Inicjatywę budowy katedry, która stanęła później na miejscu baptysterium, wiąże się bądź z biskupem Jordanem, bądź z czasami późniejszymi (więcej o katedrze - w kolejnym tekście). Człon katedralny zamieszkiwali prawdopodobnie możni sprawujący w państwie Mieszka ważne funkcje administracyjne i militarne.
W tym samym czasie powstała też osada na Zagórzu, której mieszkała ludność pracującą na rzecz księcia i jego otoczenia. Każdy z członów grodu otoczony był solidnym wałem obronnym.

...stolica (...) leży nad rzeką Wartą

Na przełomie lat 70. i 80. X w. poznański gród utracił pozycję na rzecz Gniezna, zyskał natomiast militarne znaczenie - bronił dostępu do centrum państwa (zapewne) przed najazdami niemieckimi. Z tego względu, pod koniec X w. został od strony północnej powiększony o kolejny człon, którego potężne, o szerokości dochodzącej do 25 metrów u podstawy wały (najpotężniejsze z piastowskich grodów!) przebiegały wzdłuż dzisiejszej ulicy ks. Posadzego.
W 1039 r. Ostrów Tumski został zniszczony podczas najazdu Brzetysława. Mimo odbudowy, wraz z przeniesieniem przez Kazimierza Odnowiciela stolicy Polski do Krakowa (XI w.), utracił na znaczeniu.

Zainteresował Cię ten temat? Chcesz wiedzieć więcej?

REPORTAŻ

Załączniki


Bibliografia

Jasiński T., Poznań jako miasto rezydencjonalne i stołeczne, w: Tu się Polska zaczęła...,
red. H. Kočka-Krenz, Poznań 2007

Kara M., Najstarsze państwo Piastów rezultat przełomu czy kontynuacji. Studium archeologiczne, Poznań 2009

Kočka-Krenz H., Rezydencja pierwszych Piastów na poznańskim grodzie, w: Poznań we wczesnym średniowieczu, red. H. Kočka-Krenz, T. V, Poznań 2005

Kočka-Krenz H., Najstarszy Poznań, w: Civitas Posnaniensis. Studia z dziejów średniowiecznego Poznania, red. Z. Kurnatowska, T. Jurek, Poznań 2005

Kočka-Krenz H., Najstarsze dzieje Poznania, w: Tu się Polska zaczęła..., red. H. Kočka-Krenz, Poznań 2007

Kočka-Krenz H., Najstarszy Poznań - wciąż odkrywany, w: Studia nad dawną Polską,
red. T. Sawicki, Gniezno 2008

Kočka-Krenz H., Pozycja Poznania w X wieku w źródłach archeologicznych, w: Tu się wszystko zaczęło. Rola Poznania w państwie Pierwszych Piastów. Teksty wykładów..., Poznań 2010

Kurnatowska Z., Poznań w procesie formowania się państwa Piastów, w: Tu się wszystko zaczęło. Rola Poznania w państwie Pierwszych Piastów. Teksty wykładów..., Poznań 2010

Poznań we wczesnym średniowieczu, red. H. Kočka-Krenz., T. VI, Poznań 2008

Przybył M., Poznań na tle szlaków komunikacyjnych od X do XIII wieku, w: Civitas Posnaniensis. Studia z dziejów średniowiecznego Poznania, red. Z. Kurnatowska, T. Jurek, Poznań 2005

Wiesiołowski J., Ostrów Tumski kolebka Poznania, w: Ostrów Tumski - kolebka Poznania, red. L. Wilczyński,  Poznań 2004

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, żeby czytać dalej