Jak odkrywano na nowo historię Poznania i Polski?

Daina Kolbuszewska

W czwartek 15 lutego 1945 r. o godz. 17 rozległy się dwa krótkie wystrzały pobliskiej artylerii i niebawem cała katedra... stanęła w płomieniach.

Wieże zapalone pociskami armatnimi spłonęły i runęły na plac Katedralny (...) Główna nawa była wypalona, sklepienia i ściany nadniszczone, a skarbiec i wszystkie ołtarze ograbione - wspominał widok katedry w 1945 r. arcybiskup Walenty Dymek. Ocalały natomiast - w niewielkim stopniu naruszone! - wszystkie kaplice. Rachunek wojennych strat katedry (wliczono w niego także wszystko co Niemcy wywieźli w czasie wojny z kościoła i skarbca) wyniósł ok. 3,5 mln zł. w złocie.

Przeto ogłaszam...pełen ufności pomoc Bożą, zapoczątkowanie odbudowy Katedry Poznańskiej

Po wyzwoleniu Poznania przystąpiono do odbudowy Ostrowa Tumskiego - najpierw seminarium duchownego i pałacu arcybiskupiego, w następnej kolejności - katedry, pod okiem komisji złożonej m.in. z historyków sztuki i konserwatorów.

Najważniejsza decyzja dotyczyła kształtu, w jakim świątynia ma zostać odbudowana. Ostatecznie (zasadniczo) przywrócono nawie głównej i nawom bocznym formy gotyckie, i usunięto z nich późniejsze naleciałości. Kaplice pozostawiono w stanie, w jakim znajdowały się w 1939 r.

Zamiast autentycznej historii zaprezentowano historię poprawioną według estetycznych preferencji tych, którzy decydowali...

Regotyzację przeprowadzono jednak nie do końca konsekwentnie, nie udało się też ustrzec błędów. Część "poprawek" dokonywana była na życzenie strony kościelnej w imię monumentalizacji pierwszej polskiej katedry.

W latach 1951-55 trwały w ambicie i prezbiterium katedry badania wykopaliskowe, które doprowadziły m.in. do odkrycia nagrobków pierwszych władców Polski (nie wszyscy historycy są w tej kwestii zgodni).

Świątynię oddano do użytku 29 czerwca 1956 r., arcybiskup Walenty Dymek z powodu postępującej choroby obserwował tę wielką uroczystość z okna pałacu biskupiego.

...zarówno w czasie odbudowy, jak i obecnie, decyzja o regotyzacji była i jest nadal akceptowana

Późnogotycki ołtarz główny znajdujący się obecnie w katedrze został zakupiony w 1952 r. z kościoła w Górze Śląskiej. Zastąpił on całkowicie zachowany barokowy ołtarz, który rozebrano pod koniec lat 40.

W rodzinie Anieli Sławskiej, znanej historyk sztuki związanej od 1945 r. z Muzeum Narodowym w Poznaniu, żywa jest historia związana właśnie z ołtarzem z Góry Śląskiej.

Elżbieta Kwiatkowska, siostrzenica Anieli Sławskiej: - Mieszkaliśmy z rodzicami w małej wsi koło Góry Śląskiej na początku lat 50. [był to moment, kiedy w niemal katedrze, niemal całkowicie odremontowanej, wciąż brakowało ołtarza głównego - DK]. Ciocia przyjeżdżała nas odwiedzać. Któregoś razu poszła do kościoła parafialnego w Górze i nagle, z bocznej ławki, której usiadła, zobaczyła oparty o ścianę, zakurzony, piękny ołtarz. Staraniem cioci, i oczywiście wielu innych, zaangażowanych w to potem osób, ołtarz trafił do katedry.

Część historyków uważa, że podjęcie przez komisję nadzorującą odbudowę decyzji o rozbiórce barokowego ołtarza było pod względem konserwatorskim niesłuszne.

Zainteresował Cię ten temat? Chcesz wiedzieć więcej?

REPORTAŻ

Załączniki


Bibliografia

Hensel W., Poznań w zaraniu dziejów. Od paleolitu...,Wrocław 1958

Hensel W., Najdawniejsze stolice Polski, Warszawa 1960

Hensel W., Badania archeologiczne w Polsce w latach 1944-64, Wrocław 1965

Józefowiczówna K., Z badań nad architekturą przedromańską i romańską w Poznaniu,

Wrocław 1963

Kaczmarek H., Krystyna Józefowiczówna (1917-1985), http://www.muzarp.poznan.pl/muzeum/muz_pol/poczet/Jozefowiczowna.html

Kara M., Najstarsze państwo Piastów -rezultat przełomu czy kontynuacji? Studium archeologiczne, Poznań 2009

Kočka-Krenz H., Pozycja Poznania w X wieku w źródłach archeologicznych, w: Tu się wszystko zaczęło. Rola Poznania w państwie Pierwszych Piastów. Teksty wykładów..., Poznań 2010

Kurnatowska Z., Witold Hensel - twórca polskiej mediewistyki archeologicznej, Nauka 2008/1

Poznań we wczesnym średniowieczu, T. 1, red. W. Hensel, Wrocław 1959

Poznań we wczesnym średniowieczu, T. 2, red. W. Hensel, Wrocław 1960

Poznań we wczesnym średniowieczu, T. 3, red. W. Hensel, Wrocław 1961

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, żeby czytać dalej