Kontrreformacja po poznańsku

Daina Kolbuszewska

Reformacja gwałtownie zakłóciła w XVI w. spokój Poznania, szybko zyskała też spore grono sympatyków i wyznawców (...) powstała niedawno herezja z dnia na dzień się rozszerza (...), śmiercionośna zaraza (...) - odnotowano w Katalogach biskupów poznańskich.

...aby zaradzić tym ponurym czasom upadku Kościoła i religii katolickiej...

Walkę z herezją uczynił jednym ze swoich głównych celów Adam Konarski (biskup w latach 1561-74). Wystarał się o mandaty królewskie zapewniające udział we władzach miejskich i cechowych Wyłącznie katolikom, sprowadził do Poznania znanych ze skuteczności w zwalczaniu reformacji jezuitów. Zakonnikom zaoferował grunt pod kolegium na Ostrowie Tumskim, ale nie skorzystali z propozycji i osiedli w lewobrzeżnym Poznaniu. Z czasem biskup nakłonił także króla do zamknięcia szkoły luterańskiej w Poznaniu. Za jego rządów doszło do konfrontacji z wpływową i możną rodziną Górków, z której protekcji korzystali innowiercy w Wielkopolsce.

...biskup zakusy heretyków z łatwością tłumił własną powagą

Starosta generalny Wielkopolski Andrzej I Górka należał do zwolenników reformacji, ale jako człowiek ostrożny do końca życia pozostał katolikiem. W rodowej kaplicy Górków (Najświętszego Sakramentu) w katedrze można obejrzeć okazały nagrobek starosty (zm. 1551) i jego żony Barbary z Kurozwęk (zm. 1545) z 1574 r. Symbolika nagrobka podkreśla głównie zasługi Górków dla poznańskiego Kościoła, natomiast ogólnie nawiązuje do treści religijnych, które mogły wywołać kontrowersje! W dolnej partii dzieła, którego autorem był znakomity mediolański rzeźbiarz pracujący w Krakowie Hieronim Canavesi, umieszczone zostały wśród reszty rodzeństwa postaci klęczących synów starosty - Andrzeja II (fundatora nagrobka) i Łukasza III.

...ale przygotowana na napaść kapituła odparła gwałt gwałtem...

Radykalniejszy od ojca wojewoda poznański Łukasz III Górka odszedł od wiary przodków i stał się nieformalnym przywódcą luteranów w Wielkopolsce. Gdy zmarł w 1573 r., biskup Konarski nie wyraził zgody na pochowanie go w kaplicy Górków. Zakaz wywołał sprzeciw - bracia Łukasza uważali, że to, co dzieje się w rodowej kaplicy, jest ich prywatną sprawą. Mimo zrealizowanych gróźb zbrojnego ataku na katedrę - m.in. podjętej podobno próby rozbicia drzwi kościoła wystrzałem armatnim - wojewoda musiał jednak spocząć w kościele w Kórniku, w majątku Górków. Pochowany tam został później i jego brat Andrzej II (zm. 1583), także luteranin.

...szkodliwe księgi przez władze skonfiskowane [biskup] polecił publicznie spalić...

Kilka lat później w 1578 r. z rozkazu Łukasza Kościeleckiego (biskupa w latach 1577-97) doszło w Poznaniu do aktu barbarzyństwa - kat spalił na rynku wydane przez poznańskiego drukarza księgi Jakuba Niemojewskiego, innowiercy i znanego polemisty. Odległe musiały się wówczas wydawać czasy, gdy biskup Jan Latalski (1525-36) sprowadził do Akademii Lubrańskiego znanego z sympatii dla nauk Lutra humanistę Krzysztofa Hegendorfa, przyczyniając się do rozkwitu uczelni!

Załączniki


Bibliografia

Katalogi biskupów poznańskich, oprac. J. Wiesiołowski, Poznań 2004

Kronika Jezuitów poznańskich, oprac. L. Grzebień, J. Wiesiołowski, Poznań 2004

Dworzaczkowa J., Reformacja i kontrreformacja w Wielkopolsce, Poznań 1995

Łukaszewicz J., Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania, Poznań 1998, T.II

Skibiński Sz., Katedra poznańska, Poznań 2001

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, żeby czytać dalej