- Centrum Szyfrów Enigma od blisko 5 lat przybliża Poznaniakom i Poznaniakom historię kryptologii. Zadanie to realizują ludzie z pasją - mówi Magdalena Pietrusik-Adamska, zastępczyni prezydenta Poznania. - Centrum to nie tylko muzeum, ale przede wszystkim miejsce, w którym można doświadczyć kryptologii, odkrywać to, co jeszcze nieodkryte. Są pasjonaci, którzy mogą spędzić w tym miejscu wiele godzin - zauważa.
Centrum Szyfrów Enigma zostało otwarte 24 września 2021 roku. Oznacza to, że ta najmłodsza marka Poznańskiego Centrum Dziedzictwa od prawie pięciu lat opowiada historię złamania szyfrów Enigmy przez polskich kryptologów, a także pokazuje znaczenie tego osiągnięcia dla współczesnego świata, oraz że ta historia rozpoczęła się w stolicy Wielkopolski. Jubileusz jest okazją do podsumowania dotychczasowej działalności oraz przypomnienia, jak przez ten czas rozwijało się Centrum.
- Doskonale pamiętam ten trudny moment. Otwieraliśmy nową instytucję kultury w czasie pandemii. Ale wyszło wyśmienicie. Właśnie oczekujemy na ćwierćmilionowego zwiedzającego - mówi dr Monika Herkt, dyrektor Poznańskiego Centrum Dziedzictwa.
Działalność CSE to nie tylko nowoczesna, multimedialna i wielokrotnie wyróżniana oraz nagradzana ekspozycja. W Centrum organizowane są różnego rodzaju wydarzenia, spotkania, wykłady, warsztaty, zajęcia edukacyjne i działania artystyczne. Rozwijana jest także współpraca z poznańskimi szkołami.
Z okazji urodzin instytucji, obok stałych punktów programu, na Poznaniaków i turystów czekają specjalne wydarzenia. Jesienią odbędą się dwa koncerty - zespołu Głupi Komputer oraz Jakuba Królikowskiego, który nawiąże do motywów historycznych związanych z Henrykiem Zygalskim i muzyki Poznania w okresie międzywojennym. W październiku, dzięki współpracy z Centrum Inicjatyw Międzykulturowych Horyzonty, ekspozycja CSE zamieni się w scenę teatralną. Spektakl przeniesie widzów w czasy łamania szyfru Enigmy. Pod koniec roku w ramach spotkań i wykładów zaprezentowane zostaną najnowsze badania oraz nowo pozyskane dokumenty i zdjęcia, m.in. z prywatnych zbiorów rodziny Henryka Zygalskiego.Nauczycielki i nauczyciele zaproszeni zostaną na konferencję o aktualnych trendach w edukacji, tym razem spotkanie poświęcone zostanie roli fantastyki.
Natomiast już w lipcu i sierpniu, dzięki współpracy z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w CSE prezentowana będzie czasowa wystawa sprzętu szpiegowskiego oraz odbędzie się cykl wykładów. Zaprezentowany zostanie także kolejny egzemplarz maszyny Enigma.
- Nasze działania to służba cienia. Nie możemy chwalić się sukcesami. Nasi poprzednicy - bohaterowie, którzy pokonali Enigmę - także są dobrym przykładem takiej służby w cieniu - mówi płk Adam Gwiazdowicz z Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. - To ogromna przyjemność po raz kolejny współdziałać z Centrum Szyfrów Enigma. Cieszymy się, że możemy przekazać na ekspozycję wyjątkowe przedmioty z naszych zbiorów. To elementy pracy wywiadu i kontrwywiadu, które są na co dzień niedostępne - dodaje.
Współpraca obu instytucji rozpoczęła się wiosną 2025 roku od podpisania porozumienia. Jej efektem było użyczenie oryginalnej maszyny Enigma ze zbiorów ABW - prezentowanej na wystawie stałej Centrum Szyfrów Enigma - oraz udział funkcjonariuszy agencji w międzynarodowej konferencji Histocrypt 2025. Prezentacja kolejnego egzemplarza Enigmy z zasobów ABW jest naturalną kontynuacją tej współpracy.
Dzięki współpracy z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego od 15 lipca 2026 r. na ekspozycji można zobaczyć kolejną, siódmą już maszynę szyfrującą, ale drugą ze zbiorów ABW. Tym razem to czterowirnikowa Enigma K (znana także jako A27 / Ch.11b). Prezentowany egzemplarz o numerze seryjnym A 798 został wyprodukowany w 1927 roku i należy do najwcześniejszych przedstawicieli modelu Enigma K. Była to najdłużej użytkowana seria tych maszyn, produkowana aż do 1944 roku. Enigma K była przeznaczona głównie na rynek cywilny, lecz wykorzystywały ją również niemieckie instytucje, w tym państwowe koleje. Nowa maszyna szyfrująca będzie eksponowana do końca 2027 roku.
Wymianie Enigmy na ekspozycji stałej CSE towarzyszy inauguracja wystawy czasowej "Lato ze szpiegami". Prezentuje ona 44 eksponaty ze zbiorów Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, takie jak radiostacja wywiadowcza, mikrofilmy, guzik z ukrytym aparatem, skrytki lub kontenery oraz tajnopisy. Ekspozycja będzie dostępna do końca sierpnia 2026 r. przy punkcie odbioru audioprzewodników.
Program wydarzeń obejmuje także cztery prelekcje, które poprowadzą eksperci z ABW:
- Sukcesy kryptologii w wojnie bolszewickiej jako źródło sukcesu pokonania Enigmy (rola pracy wywiadów w sukcesie kryptologów) - 15 lipca o godz. 17:00,
- Gigant w ziarnku piasku (niewidzialna informacja i mikrokropka) - 29 lipca o godz. 17:00,
- Zasada ograniczonego zaufania (profilaktyka kontrwywiadowcza) - 12 sierpnia o godz. 17:00,
- Ukryte w widoku publicznym (bezpieczeństwo dokumentów publicznych i tożsamości) - 26 sierpnia o godz. 17:00.
Wstęp na wystawę czasową oraz wszystkie wykłady jest bezpłatny.
PCD/ AJ
