Antropometria jako fundament projektowania przestrzeni
Projektowanie przestrzeni musi bazować na rzetelnych pomiarach antropometrycznych, czyli wymiarach i zakresach ruchu ludzkiego ciała. Skrajnia ruchu, to minimalna szerokość przestrzeni, która jest niezbędna do swobodnego przemieszczania się. Ta wartość nie jest stała, ponieważ zależy od dynamiki ruchu oraz używanego sprzętu wspomagającego.
Przeciętna szerokość potrzebna do swobodnego przemieszczania się osoby sprawnej to około 67,5 cm, jednak te parametry zwiększają się w przypadku osób z ograniczoną mobilnością, rodziców z wózkami dziecięcymi, czy osób poruszających się z psami asystującymi.
Analiza wymogów skrajni pozwala precyzyjnie wyznaczyć szerokość korytarzy, przejść i drzwi, eliminując powstanie "wąskich gardeł" komunikacyjnych. W przypadku nowych inwestycji zaprojektowanie uniwersalnych przestrzeni jest obowiązkowe, w przypadku budynków istniejących trzeba pamiętać o stosowaniu racjonalnych usprawnień.
Kluczowe parametry skrajni
Planując przestrzeń nie zapomnij o elementach jej wyposażenia. Weź pod uwagę szerokość przestrzeni zajmowanej przez różnorodnych użytkowników, w tym:
- pojedynczą osobę poruszająca się bez wsparcia - 67,5 cm,
- osobę poruszającą się na wózku - 80 cm,
- osobę poruszającą się z balkonikiem lub podpórką - 85 cm,
- osobę poruszającą się z białą laską - 90 cm,
- osobę poruszającą się o kulach - 95 cm,
- osobę poruszającą się z szerokim, dziecięcym wózkiem bliźniaczym - 1 m,
- dorosłą osobę prowadzącą dziecko lub osobę poruszającą się z psem asystującym - 1,1 m,
- dwie idące razem dorosłe osoby lub osoba poruszająca się na wózku wraz z psem asystującym - 1,2 m.
Parametry zasięgu rąk
Zasięg rąk jest ważnym parametrem przy montażu elementów sterujących, takich jak klamki, włączniki światła, domofony czy przyciski w windach. Zasięg dorosłej osoby siedzącej na wózku dzieli się na trzy strefy: komfortową, maksymalnego zasięgu przedniego, maksymalnego zasięgu bocznego.
Zasięg komfortowy mieści się w przedziale od 40 cm do 110 cm nad poziomem posadzki (maksymalnie do 170 cm). Maksymalny zasięg przedni to 122 cm, a boczny 137 cm.
Jeśli przedmioty znajdują się na wysokości komfortowej (40-110 cm), to osoba na wózku będzie miała dostęp do przedmiotów znajdujących się w odległości:
- 50-70 cm od frontu wózka, bez konieczności pochylania się do przodu,
- 70-90 cm od frontu wózka, przy wychyleniu się do przodu,
- 70-80 cm od boku wózka, mierzonego od jego osi.
Warto pamiętać, że są to wartości graniczne, które mogą się zmienić szczególnie w przypadku osób starszych lub z ograniczoną siłą mięśniową.
Przestrzeń manewrowa
Przestrzeń manewrowa to obszar niezbędny do zmiany kierunku jazdy lub wykonania pełnego obrotu przez osoby poruszające się na wózkach lub z wózkami dziecięcymi. Im większa przestrzeń, tym więcej osób będzie mogło komfortowo manewrować w przestrzeni. Jeśli jednak jest ona ograniczona, warto zapewnić minimum 150 x 150 cm przestrzeni manewrowej.
Ważne jest to, aby wszystkie elementy wyposażenia umieszczać poza przestrzenią manewrową.
Standardowe wymiary przestrzeni manewrowej to:
- minimum 1,2 m x 1,2 m dla wózków aktywnych,
- minimum 1,4 m x 1,4 m dla wózków ortopedycznych,
- od 1,5 m x 1,5 m do 2,1 m x 2,1 m dla wózków elektrycznych,
- od 2,1 m x 2,1 m do nawet 2,6 m x 2,6 m dla skuterów.
Podsumowanie projektowania przestrzeni
Podstawą tworzenia miejsc dostępnych dla wszystkich jest antropometria, czyli dostosowanie wymiarów architektonicznych do fizycznych możliwości i zakresów ruchu ludzkiego ciała. Projektowanie musi uwzględniać też skrajnię ruchu - minimalną przestrzeń potrzebną do swobodnego przemieszczania się.
Warto zapamiętać, że w przypadku skomplikowanych budynków same wymiary nie wystarczą. Konieczne jest także zadbanie o wizualne, słuchowe i dotykowe formy prowadzenia, które wspierają orientację.
