Często pojawiające się w literaturze i publicystyce określenie "Twierdza Poznań" nie jest przypadkowe i wynika z historii naszego miasta. Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat - ich historia sięga czasów średniowiecza, ale ich dynamiczny rozwój i wzrost znaczenia przypada na pierwszą połowę XIX w. W tym czasie powstała potężna twierdza poligonalna. Później umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876-1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I - IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887-1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.
Dziś forty są świadectwem tamtych czasów, częścią dziedzictwa historycznego naszego miasta. Znajdują się w rękach różnych właścicieli i są w różnym stanie. Część z nich udostępniania jest do zwiedzania, a wycieczki po fortach zawsze cieszą się dużym powodzeniem.
Działania drobne, ale bardzo ważne
Aktywnie działają też stowarzyszenia miłośników fortyfikacji, które nie tylko upowszechniają wiedzę, ale też starają się, aby te obiekty były w jak najlepszym stanie. Aby realizować zwoje zamiary stowarzyszenia ubiegają się o środki z miejskich grantów. Środki pozyskane w ramach konkursu małych grantów (dotacje rzędu 10 tys. zł na projekt), przeznaczane są m.in. na: wycieczki z przewodnikiem, wydarzenia towarzyszące, urozmaicające i wzbogacające zwiedzanie, działania edukacyjne i inne formy aktywność w obiektach fortyfikacyjnych (prelekcje historyczne, festyny).
Bezpieczeństwo i promocja turystyki
Z kolei w ramach konkursu na aktywizację turystyczną fortów przyznano 50 tys. zł dla Stowarzyszenie Miłośników Fortyfikacji Kernwerk, które opiekuje się Fortem Va oraz Fundacji Familijny Poznań Fort II.
Wydatkowano również niemal 300 tys. zł na prace związane z bezpieczeństwem w rejonie fortyfikacji. W Forcie IIa oczyszczono fragmentu fosy z systemem odwadniania, w Forcie III oczyszczono fosę z liści, śmieci, odpadów niebezpiecznych, samosiewów oraz przeprowadzono prace remontowe w środku.
Realizując działania promocyjne Miasto i miłośnicy fortów współpracują z Poznańską Lokalną Organizacją Turystyczną. Efektem tego są: materiały drukowane, informacja w Internecie, klipy filmowe, wydarzenia i gry promujące fortyfikacje Twierdzy Poznań. - Skupiamy się na obiektach dostępnych jako ofercie dla turystów, kończymy przygotowania do folderu głównego i współpracujemy ze stowarzyszeniami fortecznymi, które dostarczają nam treść merytoryczną. Materiały informacyjne będą zarówno całoroczne jak i dedykowane konkretnym wydarzeniom na przykład Dniom Twierdzy Poznań - mówi Wojciech Mania z PLOT. Trwają też rozmowy z Bogusławem Wołoszańskim. Zaproszenia do współpracy autora bardzo popularnych programów historycznych byłoby z pewnością mocnym akcentem promocyjnym dla poznańskich fortów.
Szlakiem fortów
Stworzeniu kompleksowej oferty turystycznej z jednolitym systemem informacji służy Poznański Szlak Forteczny. Został on wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.
O tym że takie rozwiązanie jest potrzebne wiadomo było od dawna. Pierwsza tablica informacyjna powstała parę lat temu przy forcie I Roder z inicjatywy RO Starołęka-Minikowo-Marlewo. Teraz dzięki Budżetowi Obywatelskiemu można było zrealizować system informacyjnych przy innych obiektach fortyfikacyjnych. W grudniu 2015 r. tablice informacyjne ustawiono przy najważniejszych obiektach XIX-wiecznej twierdzy, m.in. fortach, kilku grupach schronów oraz koło zachowanych obiektów twierdzy poligonalnej z pierwszej połowy XIX wieku. Szlak liczy ponad 30 obiektów. Przy każdym z nich ustawiono tablicę informacyjną, a na każdej znajduje się QR kod umożliwiający przejście do strony z większą liczbą informacji o fortach poznańskich (twierdza.poznan.pl). Wprawdzie niektórzy miłośnicy fortyfikacji zgłaszają wątpliwości co do jakości wykonanych tablic i ich montażu, ale większość podkreśla jednak, że jest to ważny cel i dobrze, że takie tablice powstały. Urząd Miasta zapewnia z kolei o rzetelności wykonania prac, zaś tablice są ubezpieczone również na wypadek dewastacji. Dla lepszego oglądu sprawy Komisja rozważa możliwość wizji lokalnej, aby obejrzeć stan tablic.
Urząd Miasta zdając sobie sprawę, że pracy w samych fortach jest jeszcze sporo, chce zorganizować spotkanie wszystkich środowisk fortecznych z Poznania, aby omówić problemy, propozycje, oczekiwania oraz opracować harmonogram potrzebnych działań.
Mateusz Malinowski
Warto wiedzieć zwiedzając Poznański Szlak Forteczny
- Podczas zwiedzania fortyfikacji należy zachowywać nadzwyczajną ostrożność! Niektóre obiekty są zagospodarowane i wykorzystywane na cele produkcyjne i magazynowe - zwiedzanie jest możliwe tylko za zgodą zarządcy. Część budowli jest uszkodzona i opuszczona, potencjalnie niebezpieczna. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.
- Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, zgłoś ten fakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl
