Początki - osada wokół św. Łazarza
Nazwa dzielnicy wywodzi się od patrona kościoła i szpitala św. Łazarza, które funkcjonowały poza murami dawnego Poznania. Już w XVI wieku wokół tej placówki powstała osada, a znajdujące się tam pola uprawne rozciągały się w kierunku dzisiejszego Górnego Łazarza i stanowiły zaplecze rolnicze dla mieszkańców okolicy oraz miasta.
Osada rozwijała się stopniowo jako podmiejska wieś, zachowując przez długi czas rolniczy charakter. Jej położenie poza murami miejskimi sprzyjało powstawaniu gospodarstw oraz infrastruktury obsługującej podróżnych.
Kolej i podział Łazarza
Przełom nastąpił w XIX wieku, kiedy przez te tereny poprowadzono linię kolejową. W rezultacie dokonano podziału wsi łazarskiej. Obszar położony bliżej torów nabrał charakteru bardziej przemysłowego i robotniczego, natomiast pozostała część rozwijała się jako wieś miejska.
Na początku XX wieku gmina Łazarz została włączona do Poznania, co zapoczątkowało gwałtowny rozwój urbanistyczny. W tym okresie ulica Głogowska - jedna z najstarszych i najdłuższych ulic miasta - stała się naturalną granicą podziału na Górny i Dolny Łazarz. Podział ten widoczny jest do dziś w architekturze i strukturze przestrzennej dzielnicy.
Dolny Łazarz, położony wzdłuż linii kolejowej, miał początkowo charakter przemysłowy i był zamieszkiwany głównie przez robotników. Z kolei Górny Łazarz zyskał ekskluzywny, wielkomiejski charakter. Powstawały tam kamienice projektowane przez znanych architektów, a mieszkańcami byli urzędnicy i przedstawiciele wolnych zawodów.
Architektura i układ urbanistyczny
Rozwój Łazarza na przełomie XIX i XX wieku pozostawił po sobie cenny zespół urbanistyczny. Secesyjne i modernistyczne kamienice, szerokie ulice oraz czytelny układ kwartałów zabudowy tworzą spójną przestrzeń miejską.
Spacerując po Łazarzu, można dostrzec bogate detale architektoniczne, dekoracyjne fasady oraz charakterystyczne podwórza studnie. To właśnie te elementy nadają dzielnicy niepowtarzalny klimat.
Dzielnica wielu kultur
Łazarz na przestrzeni dziejów zyskał charakter miejsca wielokulturowego. Świadczą o tym różnorodne obiekty sakralne i historyczne znajdujące się na jego terenie. Wśród nich wymienia się m.in. dawny kościół ewangelicki przy ulicy Matejki, cerkiew św. Mikołaja przy ulicy Marcelińskiej czy ślady cmentarza żydowskiego przy ulicy Głogowskiej.
Różnorodność ta była efektem rozwoju dzielnicy i napływu mieszkańców reprezentujących różne środowiska społeczne i kulturowe. Współcześni mieszkańcy kontynuują tę tradycję poprzez aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i kulturalnym.
Rynek Łazarski - centrum życia dzielnicy
Szczególne miejsce w historii Łazarza zajmuje Rynek Łazarski. Został wytyczony w 1894 roku jako nieregularny plac w centrum gminy wiejskiej. Początkowo przeznaczono go na plac targowy, ogród publiczny oraz miejsce zabaw dla dzieci.
Z czasem plac został obudowany kamienicami i przekształcił się w lokalne centrum handlu. Rynek wyróżniał się tym, że oprócz produktów spożywczych można było znaleźć tam starocie, odzież czy przedmioty codziennego użytku. Przed II wojną światową kupowano tu m.in. odzież, płyty winylowe, a później kasety magnetofonowe.
Do dziś Rynek Łazarski zachował swój targowy charakter i funkcję miejsca spotkań mieszkańców. Obecnie przestrzeń ta została zmodernizowana w ramach działań rewitalizacyjnych, które mają wzmocnić jej potencjał społeczny, kulturalny i handlowo-usługowy.
Zielony Łazarz i przestrzeń rekreacji
Ważnym elementem dzielnicy są tereny zielone, które od lat pełnią funkcję rekreacyjną i wypoczynkową. Jednym z najważniejszych jest Park Jana Kasprowicza, oferujący przestrzeń do spacerów, aktywności sportowej i wydarzeń plenerowych. W jego sąsiedztwie znajduje się hala widowiskowo-sportowa Arena - jeden z rozpoznawalnych obiektów tej części miasta.
Nie sposób mówić o zielonym charakterze Łazarza bez wspomnienia o Park Wilsona - jednym z najstarszych parków miejskich w Poznaniu, założonym w XIX wieku. To właśnie tutaj mieści się Palmiarnia Poznańska - popularna atrakcja przyrodnicza i edukacyjna, która od lat przyciąga mieszkańców oraz turystów. Egzotyczna roślinność, pawilony tematyczne i otaczający park z zabytkową zielenią sprawiają, że ta część Łazarza stanowi wyjątkowe miejsce odpoczynku w centrum miasta.
Z terenami zielonymi dzielnicy związana jest także coroczna inicjatywa rekreacyjna Łazarskie Lato. W ramach wakacyjnego cyklu organizowane są koncerty, warsztaty, animacje dla dzieci oraz spotkania integrujące mieszkańców. Wydarzenie to podkreśla społeczny charakter Łazarza i pokazuje, jak przestrzenie parkowe i skwery stają się miejscem aktywnego wypoczynku i budowania lokalnej wspólnoty
Dzielnica z tożsamością
Święty Łazarz to miejsce, w którym historia widoczna jest w układzie ulic, architekturze i lokalnych tradycjach. Od osady wokół szpitala św. Łazarza, przez dynamiczny rozwój po włączeniu do miasta, aż po współczesne działania rewitalizacyjne - dzielnica nieustannie się zmienia, zachowując swój unikalny charakter.
Dziś Łazarz pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych fyrtli Poznania - miejscem spotkań, lokalnych inicjatyw i codziennego życia mieszkańców.
Charakterystyczne miejsca Łazarza
- Rynek Łazarski
- Lejek Łazarski
- Kamienica Suwalskich
- Sołtysówka ul. Głogowska 37
- Skwer Eki z Małeki
- Kamienica Margarety Gruer ul. Strusia 3-3a
- Park Wilsona i Poznańska Palmiarnia
- Międzynarodowe Targi Poznańskie
- Powszechna wystawa Krajowa (PeWuKa)
- Hala Betonowa , tzw. Pawilon wystawy Betonhaus
- Cmentarz Żydowski, ul. Głogowska 26a
- Rozgłośnia Radiowa Poznań
- Poewangelicki kościół św. Anny
- Dom rodzinny Anny Jantar, ul. Kasprzaka 7
- Neoromański Kościół Matki Boskiej Bolesnej, ul. Głogowska 97
- Park Kasprowicza
- Arena