Fakty i liczby

Z okazji jubileuszu Archiwum Państwowego w Poznaniu od 8 października do 15 listopada br. w Muzeum Sztuk Użytkowych na Górze Przemysła prezentowana jest wystawa "Archiwum Państwowe w Poznaniu - 140 lat dziejów". Ekspozycja przedstawia historię instytucji oraz wybrane materiały archiwalne jej zasobu. Wystawa składa się z dwóch części. Na pierwszą, poświęconą historii instytucji oraz ukazaniu jej kolejnych siedzib, składają się m.in.: rozporządzenie z 1869 o utworzeniu Archiwum Państwowego w Poznaniu oraz materiały dotyczące funkcjonowania archiwum - teczki osobowe, spisy pracowników, statuty. Druga część ekspozycji, obejmująca materiały archiwalne, zawiera m.in.: dokument fundacji klasztoru Cystersów w Łeknie z 1153 (najstarszy dokument polskich archiwów państwowych), dokumenty papieskie, królewskie, miejskie i cechowe z XIV-VIII w., dokument z zespołu Akta Braci Czeskich, znajdującego się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO, księgi sądów i urzędów grodzkich oraz ziemskich, tłoki pieczętne, mapy, plakaty i zdjęcia.
Archiwum Państwowe w Poznaniu powołano 8 marca 1869 jako jedną z placówek sieci pruskich archiwów państwowych. Początkowy zasób archiwum, mieszczącego się w budynku zamkowym na Górze Przemysła, tworzyło 0,8 tys. poklasztornych dokumentów pergaminowych oraz 4 tys. ksiąg grodzkich i ziemskich. Do końca XIX w. w archiwum zdeponowano niektóre akta miejskie, cechowe i kościelne, dokumenty gmin żydowskich i braci czeskich, a także archiwalia władz, urzędów i instytucji pruskich. Zadaniem archiwum było gromadzenie, zabezpieczanie i opracowywanie akt.
Polacy przejęli archiwum w 1918. W okresie międzywojennym instytucja znacznie powiększyła zasób aktowy, sprawowała nadzór nad składnicami akt oraz brakowaniem dokumentacji w urzędach Poznania i województwa poznańskiego, stanowiła ważny ośrodek badań naukowych.
W momencie wybuchu II wojny światowej ewakuowano tylko część akt. Po zajęciu Poznania Niemcy objęli zarząd nad archiwum i przejęli akta polskich urzędów, instytucji, kościołów i stowarzyszeń. W 1943 część najstarszych dokumentów i ksiąg wywieziono do Grasleben, część w nieznanym kierunku. W czasie walk o Poznań budynek archiwum, przechowywane w nim akta, biblioteka oraz najstarsze dokumenty pergaminowe i księgi spłonęły.
Po wojnie archiwum podjęło działalność już w lutym 1945. Zajęło się wyszukiwaniem, zabezpieczaniem i przejmowaniem dawnych zespołów archiwalnych w Poznaniu i na prowincji. Powróciła doń część wywiezionych przez okupanta akt. W 1951 instytucja uzyskała nową siedzibę, w której mieści się do dziś - budynek po byłym Sądzie Apelacyjnym przy ul. 23 Lutego.
Obecny zasób poznańskiego archiwum obejmuje zespoły i zbiory aktowe od 1153 do czasów najnowszych. Składa się z 6,7 tys. zespołów, w których znajduje się ponad milion jednostek archiwalnych (12,7 tys. mb akt). Ponad połowa zasobu przypada na akta pozostałe po działalności władz i urzędów zaborcy. Do największych zespołów należą: Akta miasta Poznania, Konsystorz Ewangelicki, Namiestnik Rzeszy w Okręgu "Kraj Warty", Naczelne Prezydium w Poznaniu oraz zbiór ksiąg metrykalnych. Najcenniejsze materiały pochodzą z okresu średniowiecza i Polski nowożytnej. Archiwum posiada także zbiory kartograficzne, fotograficzne, dźwiękowe, pieczęcie i afisze.
Od kilkunastu lat czynione są starania o rozbudowę gmachu głównego archiwum. W tym celu została przygotowana wstępna koncepcja odbudowy dawnego skrzydła północnego. Jej realizacja pozwoli zwiększyć powierzchnię magazynową o około 20 tys. mb.
Poznańskie archiwum jest krajowym liderem w dziedzinie digitalizacji zbiorów archiwalnych. Udostępnia w internecie prawie 4 tys. jednostek archiwalnych.